تبلیغات
مجتمع شهید شیرودی ناحیه 2 سنندج - درس پژوهی : رویكرد نو در پژوهش مشاركتی معلمان

سعادت جامعه وملکت در دست کسانی است که به تعلیم وتربیت فرزندان جامعه اشتغال دارند

درس پژوهی : رویكرد نو در پژوهش مشاركتی معلمان

نویسنده :سعدی خادم
تاریخ:شنبه 25 آبان 1392-04:14 ب.ظ


پژوهش‌های بین‌المللی اخیر در زمینه رشد و توسعه حرفه‌ای كارگزاران آموزشی (به‌ویژه معلمان) بیشتر به پژوهش در مدرسه و كلاس تاكید دارند، به‌طوریكه معلمان می‌كوشند بیش از پیش در تصمیم‌گیریهای مربوط به بهبود كیفیت آموزشی در مدارس (و كلاس درس) مشاركت داشته باشند. در شیوه درس پژوهی، معلمان تلاش می‌كنند تا صلاحیت‌های حرفه‌ای خود را در حین كار (عمل) بهبود بخشیده و بازسازی فكری و نوسازی خویش و دانش‌آموزان در فرآیند یاددهی - یادگیری توجه جدی كنند. درس‌پژوهی الگویی (نمونه‌ای) از پژوهش مشاركتی در كلاس درس است كه ایده ژاپنی برای توسعه حرفه‌ای معلمان می‌باشد.

از جملة مهمترین موانع در توسعة حرفه‌ای معلمان، فاصلة بین نظریه و عمل و عدم تشریك مساعی با معلمان در برگزاری دوره‌های آموزش معلمان است. بررسیهای بین‌المللی اخیر در حوزة توسعة حرفه‌ای معلمان، بیانگر رویكردهای نوینی مانند پژوهش مشاركتی در كلاس درس است كه بیش از اقدامات گذشته در تلفیق نظریه و عمل توفیق یافته است (سركار آرانی، 1378).

یك نمونه از فعالیتهای مربوط به توسعة حرفه‌ای معلمان، روشی است كه ژاپنی‌ها در ابداع و به‌كارگیری آن پیشتاز محسوب می‌شوند و امروزه با نام «درس پژوهی» شناخته می‌شود. آنچه در ژاپن و برخی از كشورهای دیگر با نام درس‌پژوهی مورد استفاده قرار گرفته و هم‌اكنون نیز در جریان است، تلاشی در جهت بهبود فعالیتهای آموزشی از طریق مشاركت با همتایان و همكاران است (خاكباز و همكاران 1387،: 126).

درس‌پژوهی، یك حلقة پژوهشی است كه در آن، معلمان به‌صورت گروهی دربارة موضوعات برنامة درسی به پژوهش می‌پردازند. آنها در ابتدا به «تبیین مسئله» می‌پردازند كه فعالیت گروه درس‌پژوهی را برانگیخته است و هدایت خواهد كرد. مسئله می‌تواند یك سؤال عمومی (برای مثال برانگیختن علاقه دانش‌آموزان به پژوهش) یا سؤال جزئی‌تر باشد (برای مثال، بهبود فهم دانش‌آموزان از چگونگی جمع كردن مطالب برای تحقیق جزئی). سپس گروه به مسئله شكل می‌دهد و برآن تمركز می‌كند، به‌نحوی كه بتواند در یك درس خاص كلاسی مطرح شود. معمولاً مسئله‌ای را انتخاب می‌كنند كه از فعالیتهای خود به‌دست آورده‌اند یا برای دانش‌آموزانشان دشواریهایی ایجاد كرده است.

هنگامی كه یك هدف یادگیری انتخاب شد، معلمان برای «برنامه‌ریزی» و «طراحی درس» تشكیل جلسه می‌دهند. اگر چه در نهایت یك معلم، درس را به عنوان بخشی از فرآیند پژوهش تدریس خواهد كرد، ولی خود درس محصول گروهی تلقی می‌شود. در اینجا هدف نه تنها تولید یك درس اثربخش بلكه درك چگونگی و چرایی كاركرد درس برای افزایش «فهم مطالب در میان دانش‌آموزان» است. اغلب، برنامة اولیه‌ای كه گروه تولید می‌كند، در جلسه‌ای برای همة معلمان مدرسه مطرح می‌شود تا به نقد درآید.

برای تدریس، تاریخی (زمان) معین می‌شود. معلمان گروه هر كدام نقشی را برعهده می‌گیرند و زمینه‌های لازم برای اجرای موفق درس در شرایط واقعی مورد بررسی قرار می‌گیرد. هنگام شروع درس، معلمان در قسمت عقب كلاس می‌ایستند یا می‌نشینند. ولی زمانی كه از دانش‌آموزن خواسته می‌شود سرجای خود تمرین كنند، معلمان ناظر، قدم می‌زنند، كار دانش‌آموزان را مشاهده می‌كنند و همچنان كه درس ادامه می‌یابد از فعالیت دانش‌آموزان یادداشت برمی‌دارند. گاهی به‌منظور تجزیه و تحلیل درس و بحث دربارة آن در زمان دیگر، فیلمبرداری می‌شود.

سپس معلمان، طی یك جلسه به نقد كار مشترك خود می‌پردازند. در این جلسه، معمولاً به معلمی كه درس را آموزش داده است، اجازه داده می‌شود اول از همه صحبت كند و نظر خود را دربارة چگونگی اجرای درس و مسائل عمدة آن، اظهار نماید. سپس معلمان دیگر گروه معمولاً از دیدگاه انتقادی دربارة قسمت‌هایی از درس كه به‌نظر آنها مشكل داشته است، صحبت می‌كنند. «تمركز بر درس است» نه معلمی كه آن را آموزش داده است؛ هر چه باشد درس، محصولی گروهی است و همة اعضای گروه در مورد نتیجة برنامة خود، احساس مسئولیت می‌كنند. در واقع آنها از خود انتقاد می‌كنند. چنین كاری نه یك ارزیابی شخصی بلكه فعالیتی است كه به بهبود فردی منجر می‌شود و از همین رو حائز اهمیت است.

معلمان گروه درس‌پژوهی با توجه به مشاهدات و بازخودرها در درس تجدیدنظر می‌كنند. آنها ممكن است مواد آموزشی، فعالیتها، سؤال‌ها و مسائل مطرح شده یا همة این موارد را تغییر دهند. تأكید آنها غلب بر تغییر مواردی است كه در جریان كلاس درس شواهد دقیقی مبنی بر ضرورت آنها یافته‌اند.

زمانی كه طرح درس تجدیدنظر شده آماده شد، درس در كلاسی متفاوت تدریس می‌شود. گاهی معلم درس، همان معلم قبلی است ولی در بیشتر موارد معلم دیگری از گروه پژوهشی، تدریس را برعهده می‌گیرد. یكی از ویژگیهای این مرحله آن است كه همة اعضای شورای معلمان برای شركت در پژوهش به كلاس دعوت می‌شوند. حضور آنان در مدرسه‌ای بزرگ كه تعداد معلمان جمع شده در یك كلاس آن احتمالاً از تعداد دانش‌آموزان كلاس بیشتر است، كاملاً شگفت‌انگیز به‌نظر می‌رسد (خاكباز و همكاران 1387 : 127).

در این مرحله معمولاً همة اعضای شورای معلمان در یك جلسة طولانی شركت می‌كنند. گاهی یك فرد متخصص از خارج از مدرسه برای شركت در این جلسه دعوت می‌شود. معلمان و ناظران، درس را نقد و تغییراتی پیشنهاد می‌كنند. هنگام بحث دربارة درس نه تنها یادگیری و فهم دانش‌آموزان بلكه آن دسته از مسائل عمومی كه به وسیلة فرضیه‌های اصلی درس‌پژوهی بیان شده‌اند، مورد توجه قرار می‌گیرد و بالاخره دربارة این كه چه چیزی از درس و اجرای آن آموخته شده است، صحبت به میان می‌آید.

درس‌پژوهی چیست؟

"درس‌پژوهی" شكل اولیه‌ای از رشد حرفه‌ای معلمان در ژاپن است. هدف آن بهبود مستمر تدریس(آموزش) است به گونه‌ای كه دانش‌آموزان بتوانند مطالب بیشتری را بیاموزند. تمركز اولیه آن نیز بر نحوه تفكر و یادگیری دانش‌آموزان است.

"درس‌پژوهی" با سایر اشكال رشد حرفه‌ای متفاوت است، به این دلیل كه پرورش حرفه‌ای در حین یاددهی و یادگیری(آموزشی) صورت می‌گیرد. تمركز آن، چنان‌كه جیم استیگلر و جیمز هیبرت در «شكاف آموزشی(یادگیری) » اشاره كرده‌اند، تدریس است، نه معلمان، كار كردن دانش‌آموزان است، نه كار دانش‌آموزان. ملاك سنجش در موفقیت "درس‌پژوهی" یادگیری معلمان است نه تولید یك درس. تهیه دروس بهتر نتیجه جانبی و ثانویه فرایند است، اما نه هدف اولیه آن.

گروه‌های معلمان كار می‌كنند تا دروسی را كه چندین بار تدریس می‌شوند، مورد مشاهده قراردهند، بحث كنند و اصلاح كنند، تدوین نمایند(بازاندیشی، نواندیشی، بازبینی و....). معلمان فقط یكی دو بار در سال در درس‌پژوهی درگیرو مشاركت كنند، زیرا فرایند كار سخت و فشرده است.

یك دوره(سیكل) درس‌پژوهی عبارت است از:
• انتخاب یك كانون (درس كانونی)
• برنامه‌ریزی برای مطالعه درس
• تدریس درس در جمع عمومی
• مشاهده عمیق درس با محوریت هدف‌های گروه
• گزارش‌دهی مستند
• بازاندیشی و تجدید نظر بر اساس تفكر گروه
• تدریس درس تجدید نظر شده
• مجدداً گزارش‌دهی مستند

برنامه‌ریزی، یك برنامه‌ریزی درسی معمولی نیست. بخش مهمی از برنامه‌ریزی مطالعه درس (در زبان ژاپنی) kyozai kenkyuu نام دارد كه به "مطالعه فشرده و عمیق مطالب" توسط دكتر ماكوتا یوشیدا [Dr.Makoto yoshida] ترجمه شده است. منظور از مطالب، تنها كتاب‌های درسی نیست، بلكه درك موضوع مورد تدریس، مرور مطالب موجود برای تدریس آن، و بررسی تحقیقاتی است كه احتمالاً در آن حیطه(موضوع) انجام شده و موجود است. برخی اوقات، گروه(تیم) ممكن است از نظرات یك كارشناس[ یك فرد خبره] هم در زمینه[موضوع] مورد نظر كمك بگیرد.

علاوه بر همه اینها، گروه كاملاً توجه دارد كه:

• در پایان درس، از دانش‌آموزان انتظار می‌رود چه چیزی را بدانند،
• چگونه دانش‌آموزان را مشاركت داده و درگیر كنیم و ترغیب نماییم،
• چه سؤالی را مطرح كند و با چه واژه‌هایی مطرح كند تا دانش‌آموزان را به فكر(تفكر) وادارد،
• دانش‌اموزان احتمالاً چگونه به فكر(تفكر) واداشته می‌شوند و چگونه به خطاهای پیش‌بینی شده پاسخ می‌دهند،
• كارهای انجام شده چگونه باید مرتب شوند تا داستان درس شكل بگیرد،
• چگونه درس به پایان برسد تا به دانش‌آموزان كمك كند كه از آن معنایی استنباط كنند(آنرا احساس كنند)

همه این فرایند با" دیدگاه فدراسیون آمریكایی معلمان"در خصوص رشد و ارتقاء حرفه‌ای اثر بخش و نیز "برنامه پژوهش آموزشی و اشاعه (ER & D) این فدراسیون هماهنگی دارد.

سؤال‌ها و پاسخ‌ها

یك گروه (تیم) درس‌پژوهی چند نفر باید باشد؟

تعداد نفرات مشخصی وجود ندارد. گروه‌ها می‌توانند ازتیم كوچك سه نفره تا گروه بزرگ 16 نفره متفاوت باشند.

چگونه باید آغاز كنیم؟

برای اعضای گروه مفید است كه در جلسه‌ای توجیهی درباره "درس‌پژوهی"، یا در مطالعه‌ای در این باره شركت (مشاركت) كنند. در حال حاضر، برنامه‌های ویدیویی متعددی برای ارائه در این جلسات تهیه شده است. گروهی كه مایل است در یك دوره درس‌پژوهی كار كند باید برنامه‌ای را برای دیدارهای خود برای مدت چهار تا شش هفته تنظیم كند و تاریخی را برای تدریس درس در نظر بگیرد.

چه نوع پشتیبانی و حمایت‌هایی لازم است؟


مسلماً گروه نیازمند راهنمایی فردی آگاه (باتجربه) و مطلع در "درس‌پژوهی" است. همچنین، از آنجا كه گروه با سؤال‌هایی درباره محتوا درگیر است، به همكاری یك متخصص محتوا به عنوان ناظر نیازمند است. بسیار مهم است كه سازماندهی طوری انجام شود كه همه اعضای گروه به هنگام تدریس درس، مشاهده‌گر، تدریس باشند. برای ارائه گزارش‌ها نیز، مكانی باید در نظر گرفته شود.

نكات كلیدی كه گروه درس‌‌پژوهی باید در ذهن داشته باشد چیست؟

• هدف مطالعه، آگاهی از نحوه تفكر دانش‌آموزان است؛ هدف تهیه یك درس نمایشی نیست.
• نظرات، توصیه‌ها و اندیشه‌ها باید بر هدف‌های تنظیم شده توسط گروه (تیم) متمركز باشد، نه بر برنامه یك معلم خاص یا هركس دیگر.
• همه اعضای گروه باید در تهیه درس مشاركت داشته باشند، و همه نظرات و ایده‌ها باید محترم شمرده شوند. اگر درس‌های موجود كامل و بی‌نقص باشند، همه دانش‌آموزان باید موفق باشند و در چنین حالتی چیزی برای جستجو و اكتشاف باقی نمی‌ماند. اما تدریس كار پیچیده‌ای است و دلایل زیادی وجود دارد كه دروسی كه در یك موقعیت خوب كار می‌كنند(یاد گرفته می‌شوند) در موقعیتی دیگر كار نمی‌كنند(خوب آموخته نمی‌شوند).
• توصیه می‌شود در فرایند كار عجله نكنند. معلمان اغلب سعی دارند با طرح درسی كه در ذهن خود دارند كار را آغاز كنند، نه با هدف‌هایی كه باید دنبال شوند، حتی با در نظر گرفتن اهداف، بازهم بدون آنكه درباره چگونگی بهبود محتوا و دانش پیش‌نیاز دانش‌آموزان مطالعه‌ای داشته باشند، مایلند سریع به آماده كردن درس بپردازند.

معلمان از "درس‌پژوهی" چه چیزی عایدشان می‌شود؟


درس‌پژوهی" در مفهوم واقعی خود، معلمان را نسبت به اینكه دانش‌آموزان چگونه فكر می‌كنند و چگونه می‌آموزند، آگاه می‌كند.
درس‌پژوهی همچنین اهمیت آگاهی از تصویر توسعه‌ای كلان آنچه را كه تدریس می‌شود، و آگاهی از ضرورت توجه به جزییات تفصیلی را كه بر یادگیری دانش‌آموز اثر می‌گذارند، آشكار می‌كند.
درس‌پژوهی بر اهداف‌ روشن و درس‌هایی اصلی تأكید می‌كند.
درس‌پژوهی توجه افراد را به اهمیت كاربرد درست زبان جلب می‌كند.
درس‌پژوهی اندیشیدن (بازاندیشی و تفكر) درباره اینكه چگونه یك درس را به پایان برسانیم بطوری كه دانش‌آموزان آن‌را بفهمند و بتوانند از آن معنا بسازند را قوت می‌بخشد.
یادگیری‌ای كه درس‌پژوهی برای معلمان به همراه می‌آورد در طول تدریس آنان به كار گرفته می‌شود.
حتی دانش‌آموزان اظهار كرده‌اند از اینكه بزرگسالان علاقمندند بدانند آنها چگونه فكر می‌كنند، احساس خوبی دارند.
درس‌پژوهی، گروهی از درس‌ها را تولید می‌كند كه می‌توانند با گزارش‌هایی درباره اینكه چه چیزی خوب كار می‌كند و چه چیزی خوب كار نمی‌كند، تعامل و با هم مشارکت داشته باشند.

گروه درس‌پژوهی «تفكر ریاضی» فدراسیون آمریكایی معلمان

فدراسیون آمریكایی معلمان اخیراً سه گروه درس‌پژوهی را در روچستر (نیویورك)، ولوسیا (فلوریدا) و اسكرانتون (پنسیلوانیا) مورد حمایت قرار داده است. این گروه‌ها به عنوان پیامد طبیعی و قدرتمند برنامه «پژوهش آموزشی و اشاعه» و به منظور مطالعه آموزش «تفكر ریاضی» شكل گرفته‌اند.

در حالی كه «تفكر ریاضی» دانش پژوهش-محور اولیه‌ای را درباره چگونگی تفكر و یادگیری كودكان ارائه می‌كند، درس‌پژوهی فرایند بلندمدتی را برای كاربست و تعمیق آن دانش در دروسی خاص فراهم می‌آورد. به گفته كاترین لویس، "درس‌پژوهی روشی جاری برای بهبود آموزش بر مبنای مشاهده دقیق دانش‌آموزان و كار آنان است."

از آنجا كه معلمان یك گروه درس‌پژوهی از مدارس مختلفی هستند، بیشتر بحث‌های اولیه برخط است. هدف ما در فدراسیون[معلمان] آن است كه گروه درس‌پژوهی پس از آنكه حمایت اولیه را از فدراسیون[معلمان] دریافت كرد، مدرسه- محور و منطقه- محور شود و كار را مستقلاً دنبال نماید.

اگرچه ما فرایند درس‌پژوهی را با ریاضیات آغاز كردیم، اما درس‌پژوهی فرایندی است كه در همه دروس كاربرد دارد.

توصیه‌ها‌ی معلمان شركت‌كننده در فدراسیون آمریكایی معلمان

درباره درس‌پژوهی

"برای اولین بار در زندگی حرفه‌ای ما، درس‌پژوهی چیزی نیست كه درباره ما معلمان به عنوان مجریان باشد. "درس‌پژوهی درباره دانش‌آموزان است" و اینكه آنها چه می‌كنند و درباره چه چیزی فكر می‌كنند، و از آنچه برای آنان در كلاس درس تدارك دیده شده چه چیزی را كسب می‌كنند و چه چیزی را كسب نمی‌كنند." (نانسی سوندبرگ، روچستر، نیویورك)

"فرایند درس‌پژوهی باور نكردنی است. یادگیری زیادی صورت گرفته است. طراحی (برنامه‌ریزی) یك درس با چنین دقت و ریزبینی در واژه‌گزینی به گونه‌ای باورنكردنی مهم شمرده می‌شود. تنها در همین یك مرحله احساس می‌كنم، رشد كرده‌ام." (دنیل پیترز،روچستر، نیویورك)

"درس‌پژوهی شما را به عنوان یك معلم برای همیشه تغییر می‌دهد. شما دیگر هیچ‌وقت درسی را بدون توجه به برداشت‌های غلط دانش‌آموزان، پاسخ‌های آنان، وادار كردن دانش‌آموزان به توضیح موضوع و واگذاری مسؤولیت یادگیری به آنان، طراحی نمی‌كنید. دانش‌آموز و معلم با هم برای درك عمیقتر در یادگیری تلاش می‌كنند. هردو یادگیرنده‌ هستند." (ربكا لاچپل، روچستر، نیویورك)

و به نقل از یك معلم كهنه‌كار ژاپنی: [در خصوص درس پژوهی] "اگر تلاش نكنیم این فرایند را در تدریس روزمره خودمان اجرا كنیم، حتی یك درس مهم یك‌ساعته هم ارزشی نخواهد داشت."( معلم كهنه‌كار ژاپنی)




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
free Nintendo Switch
جمعه 24 آذر 1396 04:33 ب.ظ
مقاله عالی من با بسیاری از آن ها برخورد خواهم کرد
این مسائل نیز..
medicare supplemental plans
جمعه 3 آذر 1396 05:36 ب.ظ
خیلی باحال! برخی از نکات بسیار معتبر! من قدردانی میکنم که شما این مقاله را به همراه مقاله نوشتید
بقیه سایت نیز واقعا خوب است.
are psychics real
سه شنبه 30 آبان 1396 06:48 ب.ظ
سلام، همه چیز به خوبی در اینجا اتفاق می افتد و البته همه حقایق را به اشتراک می گذارند، این واقعا عالی است، نگه داشتن نوشتن.
Melba
دوشنبه 9 مرداد 1396 09:52 ب.ظ
I could not refrain from commenting. Exceptionally well written!
http://courageousunder15.page.tl/Hammer-Toe-Cure.htm
شنبه 31 تیر 1396 11:59 ق.ظ
Hmm it appears like your blog ate my first comment (it was
super long) so I guess I'll just sum it up what I wrote and say, I'm thoroughly enjoying your blog.
I as well am an aspiring blog blogger but I'm still new to everything.
Do you have any points for newbie blog writers?
I'd definitely appreciate it.
std testing centers
دوشنبه 5 تیر 1396 04:08 ب.ظ
ریشه از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن مناسب
در آیا واقعا حل و فصل خوب با من پس
از برخی از زمان. جایی درون پاراگراف شما قادر
به من مؤمن متاسفانه تنها برای کوتاه در حالی
که. من این کردم مشکل خود را با فراز در منطق و یک ممکن است را خوب به پر همه کسانی شکاف.
اگر شما که می توانید انجام من
را مطمئنا تا پایان در گم.
Guillermo
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:46 ق.ظ
You made some good points there. I looked on the web to find out more about the issue
and found most individuals will go along with your
views on this web site.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 03:17 ب.ظ
I think the admin of this site is genuinely working hard in support of his site,
as here every information is quality based stuff.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر